X
تبلیغات
Demography - جمعيت‌شناسي ايران

Demography

جمعيّت‌شناسي مطالعه‌ي علمي جمعيّت‌هاي بزرگ درحال‌تغيير انساني است.

جمعيت‌شناسي ايران

جمعيت‌شناسي ايران

 تعداد واحد: 2

نوع واحد: نظري                                 پيش‌نياز: روش‌هاي مقدماتي تحليل جمعيت

 

هدف كلي

هدف از اين درس آشنا نمودن دانشجويان با جمعيت ايران و روند تغييرات و تحولات آن از گذشته‌هاي دور تا به امروز و چشم‌انداز آينده‌ي آن و نيز شناخت ويژگي‌هاي مرتبط با توزيع، تركيب و حركات جمعيت ايران و تعيين‌كننده‌هاي آن مي‌باشد.

 سرفصل‌هاي درس

► جلسه‌ي اول:

● طرح درس، معرفي منابع، توضيح چگونگي انجام كار عملي، تعيين شهرستان‌هاي موردبررسي و توضيح در مورد چگونگي ارزيابي پايان ترم.

► جلسه‌ي دوم:

● منابع آمارهاي جمعيتي در ايران: سرشماري، تاريخچه‌ي سرشماري‌هاي نفوس در ايران، سرشماري همراه با نمونه‌گيري، ثبت وقايع حياتي، آمارگيري‌هاي نمونه‌اي،

► جلسه‌ي سوم:

● گذشته‌نگري جمعيت ايران در سال‌هاي قبل از اولين سرشماري عمومي نفوس و مسكن (1335)، عوامل مؤثر در تغييرات حجم و رشد جمعيت در گذشته، روند تغييرات جمعيت ايران از 1335 به بعد، مقايسه‌ي تغييرات جمعيت ايران با تغييرات جمعيت در مناطق عمده‌ي جهان،‌ 

► جلسه‌ي چهارم:

● روش‌هاي مشترك تحليل توزيع و تركيب جمعيت، توزيع و تركيب جمعيت در مقابل پويايي جمعيت، توصيف، مقايسه و تبيين، توصيف يك توزيع يا تركيب جمعيت: قاعده‌ي اصلي، قاعده‌ي فرعي،

► جلسه‌ي پنجم:

● ادامه‌ي روش‌هاي مشترك تحليل توزيع و تركيب جمعيت، مقايسه‌ي دو توزيع يا تركيب جمعيت، توصيف جمعيت‌هاي موردمقايسه، اختلافات درصدي، شاخص اختلاف نسبي، شاخص ناهمساني،

► جلسه‌ي ششم:

● توزيع و پراكندگي جمعيت: الگوي پراكنش جمعيت بر حسب ويژگي‌هاي طبيعي و تقسيمات كشوري، بر حسب تركيب قومي و مذهبي، بر حسب نحوه‌ي سكونت: شهرنشين و روستانشين، تراكم نسبي و زيستي جمعيت، 

► جلسه‌ي هفتم:

● تركيب جمعيت ايران: تركيب جنسي جمعيت ايران و توزيع فضايي آن در سطح كشور، تركيب سني جمعيت، توصيف تركيب سني جمعيت، توزيع تجمعي فراواني و توزيع تجمعي درصدي، بر حسب گروه‌هاي سني منظم پنج‌ساله و گروه‌هاي گسترده‌ي سني، نسبت‌هاي وابستگي: نسبت وابستگي كل يا بار تكفل ناخالص، نسبت وابستگي كم‌سالي، نسبت وابستگي كهن‌سالي، ميانه‌ي سني،

► جلسه‌ي هشتم:

● ادامه‌ي تركيب سني و جنسي جمعيت ايران، تغييرات نسبت‌هاي وابستگي در نيم‌قرن گذشته، سالخوردگي جمعيت، تغييرات شاخص‌هاي سالخوردگي جمعيت: ميانه‌ي سني، توزيع نسبي كم‌سالان، توزيع نسبي كهن‌سالان، نسبت كهن‌سالان به كم‌سالان، گذار ساختار سني جمعيت ايران: 1335-1385، چالش‌هاي گذار در ساختار سني جمعيت ايران، پنجره‌ي جمعيت‌شناختي، پيامدهاي گذار در ساختار سني با توجه به هدف‌هاي توسعه‌ي هزاره (MDGs)،

► جلسه‌ي نهم:

● تركيب جمعيت فعال و نيروي انساني در ايران، شاخص‌هاي فعاليت، اشتغال و بيكاري، تغييرات سهم شاغلين در بخش‌هاي سه‌گانه‌ي فعاليت اقتصادي، توزيع شاغلين بر حسب وضعيت شغلي، چشم‌انداز آينده‌ي اشتغال و بيكاري در ايران تا سال 1400، چالش‌هاي اشتغال و بازار كار ايران،

► جلسه‌ي دهم:

● تركيب وضع سواد و آموزش در ايران، تغييرات وضع سواد در نيم‌قرن اخير، رشد باسوادي و توزيع فضايي آن، تغييرات جنسي در وضع سواد، توزيع استاني باسوادان، توزيع جمعيت باسواد بر حسب مدرك تحصيلي، وضع آموزش، ويژگي‌هاي جمعيت لازم‌التعليم، جمعيت لازم‌التعليم مدرسه‌رو، توزيع جمعيت محصل در مقاطع مختلف تحصيلي،

► جلسه‌ي يازدهم:

● تركيب وضع ازدواج و زناشويي در ايران، مضيقه‌ي ازدواج و تعيين‌كننده‌هاي آن، تغييرات شاخص‌هاي ازدواج و زناشويي،

► جلسه‌ي دوازدهم:

● خانواده، خانوار، ابعاد و تحولات آن در ايران، خانواده در ايران پيش از گذار، خانواده و تغييرات آن در دوره‌ي گذار، 

► جلسه‌ي سيزدهم:

● پويايي‌شناسي جمعيت ايران: گذار جمعيت‌شناختي در ايران، زادولد و باروري، ‌گذار باروري و تعيين‌كننده‌هاي آن، تفاوت‌هاي قومي گذار باروري در ايران، همگرايي باروري، چشم‌انداز گذار باروري در ايران،

► جلسه‌ي چهاردهم:

● ادامه‌ي پويايي‌شناسي جمعيت ايران، مرگ‌ومير، مرگ‌ومير افتراقي، گذار مرگ‌ومير و گذار اپيدميولوژيك،

► جلسه‌ي پانزدهم:

● ادامه‌ي پويايي‌شناسي جمعيت ايران، مهاجرت و تحرك مكاني جمعيت، مهاجرت‌هاي داخلي در ايران و تعيين‌كننده‌هاي آن، قطب‌هاي مهاجرتي، مهاجرت‌هاي خارجي در ايران،

► جلسه‌ي شانزدهم:

● پيش‌بيني جمعيت ايران و روند تحولات آن در آينده، بررسي پيش‌بيني‌هاي جمعيتي بخش جمعيت سازمان ملل متحد از جمعيت ايران،

 منابع

 آقا، هما .(1384). بررسي تحولات سن ازدواج و توازن نسبت‌‌هاي جنسي در سنين ازدواج در ايران ـ مجموعه‌ي مقالات بررسي مسايل جمعيتي ايران با تاكيد بر جوانان ـ تهران: مركز مطالعات و پژوهش‌هاي جمعيتي آسيا و اقيانوسيه ـ صص 221-238.

اماني، مهدي .(1380). جمعيت‌شناسي عمومي ايران ـ تهران: انتشارات سمت.

اماني، مهدي .(1380). نگاهي به چهل سال تحول جمعيت‌شناختي ازدواج در ايران از 1335 تا 1375 ـ نامه‌ي علوم اجتماعي ـ شماره‌ي 17 ـ صص 33-46.

ايران‌محبوب، جليل و اصغر ميرفردي .(1383). بررسي تاثير متقابل فرآيند افزايش جمعيت و شهرنشيني در ايران ـ مجموعه‌ي مقالات همايش تحولات اخير و آينده‌ي جمعيت ايران ـ تهران: مركز مطالعات و پژوهش‌هاي جمعيتي آسيا و اقيانوسيه ـ صص 213-239.

جوان، جعفر .(1380). جغرافياي جمعيت ايران ـ مشهد: انتشارات جهاد دانشگاهي مشهد (همه‌ي فصل‌ها غير از فصل 1 و 2).

جوان، جعفر .(1367). جمعيت ايران و بستر جغرافيايي آن ـ مشهد: انتشارات جهاد دانشگاهي مشهد.

حسيني، حاتم .(1381). درآمدي بر جمعيت‌شناسي اقتصادي ـ اجتماعي و تظيم خانواده ـ چاپ اول ـ همدان: انتشارات دانشگاه بوعلي سينا (فصل هفتم).

حسيني، حاتم .(1380). رابطه‌ي مرگ‌ومير و توسعه در استان‌هاي ايران ـ نامه‌ي علوم اجتماعي ـ شماره‌ي 17 ـ صص 71-96.

حسيني، حاتم و اميرهوشنگ مهريار .(1385). قوميت، نابرابري آموزشي و باروري ـ نامه‌ي انجمن جمعيت‌شناسي ايران ـ سال يكم ـ شماره‌ي 1 ـ صص 141-167.

درودي آهي، ناهيد .(1383). تحولات دمگرافيك و پديده‌ي مضيقه‌ي ازدواج در ايران ـ مجموعه‌ي مقالات همايش تحولات اخير و آينده‌ي جمعيت ايران ـ تهران: مركز مطالعات و پژوهش‌هاي جمعيتي آسيا و اقيانوسيه ـ صص 195-208.

درودي آهي، ناهيد .(1381). عدم توازن نسبت‌هاي جنسي در سنين ازدواج ـ فصلنامه‌ي جمعيت ـ شماره‌ي 41 ـ صص1-22.

دروودي آهي، ناهيد .(1384). بررسي وضعيت ازدواج جوانان با استفاده از جداول خالص زناشويي ـ مجموعه‌ي مقالات بررسي مسايل جمعيتي ايران با تاكيد بر جوانان ـ تهران: مركز مطالعات و پژوهش‌هاي جمعيتي آسيا و اقيانوسيه ـ صص 239-254.

زاهد، سعيد .(1385). نگاهي كلان به مهاجرت و توزيع جمعيت در ايران از سال 1355 تا 1375 ـ نامه‌ي انجمن جمعيت‌شناسي ايران ـ شماره‌ي 2، سال يكم ـ صص 168-198.

زنجاني، حبيب‌الله، محمد ميرزايي، كامل شادپور و اميرهوشنگ مهريار .(1378). جمعيت، توسعه و بهداشت باروري ـ تهران: نشر و تبليغ بشري (فصل سوم).

زنجاني، حبيب‌الله .(1371). جمعيت و شهرنشيني در ايران ـ جلد اول: جمعيت ـ چاپ دوم ـ تهران: مركز مطالعات و تحقيقات شهرسازي و معماري ايران.

زنجاني، حبيب‌الله .(1371). جمعيت و توسعه: مجموعه‌ي مقالات ـ تهران: مركز مطالعات و تحقيقات شهرسازي و معماري در ايران.

زنجاني، حبيب‌الله .(1385). تحول جمعيت‌شناختي خانوار در ايران ـ نامه‌ي انجمن جمعيت‌شناسي ايران ـ شماره‌ي 2، سال يكم ـ صص 61-80.

زنجاني، حبيب‌الله .(1380). تحول جمعيتي و پيامدهاي مسئله‌آفرين آن ـ نامه‌ي انجمن جامعه‌شناسي ايران ـ ويژه‌نامه‌ي دومين همايش مسايل اجتماعي ايران ـ صص 11-22.

سرايي، حسن .(1382). روش‌هاي مقدماتي تحليل توزيع و تركيب جمعيت با تاكيد بر تركيب سني جمعيت ـ تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبايي (فصل‌هاي 1 و 3).

سرايي، حسن .(1385). تداوم و تغيير خانواده در جريان گذار جمعيتي ايران ـ نامه‌ي انجمن جمعيت‌شناسي ايران ـ شماره‌ي 2، سال يكم ـ صص 37-60.

سرايي، حسن .(1379). تركيب سني، نيروي محركه‌ي رشد و آينده‌ي جمعيت ايران ـ نامه‌ي علوم اجتماعي ـ شماره‌ي 15 ـ صص 47-66.

سرايي، حسن .(1376). مرحله‌ي اول گذار جمعيتي ايران ـ نامه‌ي علوم اجتماعي ـ شماره‌ي 9 و 10 ـ صص 51-67.

شريفي، منصور .(1385). مرحله‌ي انتقالي مرگ‌ومير و شواهدي از استمرار انتقال اپيدميولوژيك ايران در دهه‌ي اخير ـ نامه‌ي انجمن جمعيت‌شناسي ايران ـ شماره‌ي 2، سال يكم ـ صص 171-194.

طالب، مهدي و محسن گودرزي .(1382). قوميت، نابرابري آموزشي و تحولات جمعيتي ـ نامه‌ي علوم اجتماعي ـ شماره‌ي پياپي 21 ـ‌ مجلد 11 ـ شماره‌ي 1 ـ صص 113-142.

عباسي شوازي، محمدجلال .(1380). همگرايي رفتارهاي باروري در ايران، ميزان، روند و الگوي سني باروري در استان‌هاي كشور در سال‌هاي 1351 و 1375 ـ نامه‌ي علوم اجتماعي ـ شماره‌ي 18 ـ صص201-231.

عباسي شوازي، محمدجلال، ميمنت حسيني چاووشي، پيتر مك‌دونالد و بهرام دلاور .(1383). تحولات باروري در ايران: شواهدي از چهار استان منتخب.

عباسي شوازي، محمدجلال و فاطمه ترابي .(1385). سطح، روند و الگوي ازدواج خويشاوندي در ايران ـ نامه‌ي انجمن جمعيت‌شناسي ايران ـ شماره‌ي 2، سال يكم ـ صص 61-88.

عباسي شوازي، محمدجلال و فاطمه ترابي .(1385). تفاوت‌هاي بين‌نسلي ازدواج خويشاوندي در ايران ـ مجله‌ي جامعه‌شناسي ايران ـ دوره‌ي هفتم ـ شماره‌ي 4 ـ صص 119-146.

عباسي شوازي، محمدجلال و رسول صادقي .(1385). قوميت و باروري: تحليل رفتار باروري گروه‌هاي قومي در ايران ـ نامه‌ي علوم اجتماعي ـ شماره‌ي پياپي 29 ـ صص 29-58.

عباسي شوازي، محمدجلال و عباس عسكري ندوشن .(1384). تغييرات خانواده و كاهش باروري در ايران ـ نامه‌ي علوم اجتماعي ـ شماره‌ي پياپي 25 ـ صص 25-75.

علي‌زاده، محمد .(1380). چالش‌هاي اشتغال و بازار كار كشور ـ نامه‌ي انجمن جامعه‌شناسي ايران ـ ويژه‌نامه‌ي دومين همايش مسايل اجتماعي ايران ـ صص 23-32.

كاظمي‌‌پور، شهلا .(1385). تحولات اخير و آينده‌ي وضعيت اشتغال و بيكاري در ايران با تاكيد بر وضعيت اشتغال زنان ـ نامه‌ي انجمن جمعيت‌شناسي ايران ـ شماره‌ي 2، سال يكم ـ صص 20-42.

كاوه‌فيروز، زينب و محمدجلال عباسي شوازي .(1383). تغيير سياست‌هاي كنترل جمعيت و تاثير آن بر تحولات باروري در ايران ـ مجموعه‌ي مقالات همايش تحولات اخير و آينده‌ي جمعيت ايران ـ تهران: مركز مطالعات و پژوهش‌هاي جمعيتي آسيا و اقيانوسيه ـ صص 371-396.

لهسايي زاده، عبدالعلي .(1379). ساختار سني جمعيت ـ شيراز: انتشارات نويد شيراز.

ليل‌نهاري، بهمن .(1378). گشتاور رشد جمعيت ايران ـ نامه‌ي علوم اجتماعي ـ شماره‌ي 13 ـ صص 189-206.

محموديان، حسين .(1383). سن ازدواج درحال افزايش: بررسي عوامل پشتيبان ـ نامه‌ي علوم اجتماعي ـ شماره‌ي پياپي 24 ـ صص 27-53.

مهاجراني، علي‌اصغر .(1368). بررسي نيروي انساني در ايران ـ نامه‌ي علوم اجتماعي ـ دوره‌ي جديد ـ شماره‌ي 3 ـ جلد اول ـ صص 121-143.

ميرزايي، محمد .(1384). جمعيت و توسعه با تاكيد بر ايران: ده مقاله ـ تهران: مركز مطالعات و پژوهش‌هاي جمعيتي آسيا و اقيانوسيه (مقاله‌هاي بخش دوم كتاب از صفحه‌ي 97 به بعد).

نقوي، محسن .(1383). دگرگوني سيماي سلامتي در جامعه‌ي ايران ـ مجموعه‌ي مقالات همايش تحولات اخير و آينده‌ي جمعيت ايران ـ تهران: مركز مطالعات و پژوهش‌هاي جمعيتي آسيا و اقيانوسيه ـ صص 119-142.

روش ارزيابي

دانشجو با انتخاب يكي از شهرستان‌ها يا استان‌هاي ايران به طور عملي و بر اساس نتايج سرشماري‌هاي عمومي نفوس و مسكن، در قالب يك گزارش تحقيقي به بررسي مشخصه‌هاي مرتبط با توزيع، تركيب و حركات جمعيت در مقاطع مختلف زماني مي‌پردازد. روش كار به اين صورت است كه هر جلسه پس از بحث و بررسي در زمينه‌ي يكي از مشخصه‌هاي مرتبط با توزيع و تركيب و حركات جمعيت در ايران بر اساس سرفصل‌هاي درس، دانشجو موظف است شاخص‌هاي مرتبط با آن مشخصه و واقعه و روند تغييرات آن را دست‌كم در دو سرشماري جمعيت (ترجيحاً سرشماري‌هاي 1375 و 1385) توصيف، مقايسه و در صورت امكان تببين نمايد. دانشجو بايستي مجموعه‌ي اين بررسي‌ها را در نهايت به صورت يك گزارش تحقيقي در پايان ترم ارايه كند. براي اين گزارش 10 نمره درنظر گرفته شده است كه 2 نمره‌ي آن جهت حضور مستمر و بدون غيبت دانشجو و انجام به موقع تكليف‌هاي درسي و 8 نمره جهت گزارش كار عملي مي‌باشد. بُعد ديگر اين ارزيابي آزمون پايان ترم است كه براي آن 10 نمره‌ درنظر گرفته شده و در قالب چند سئوال تشريحي و تحليلي انجام خواهد شد. مجموع نمره‌ي دانشجو از گزارش تحقيقي و آزمون پايان ترم، نمره‌ي نهايي دانشجو در درس جمعيت‌شناسي ايران خواهد بود.

+ نوشته شده در  دوشنبه 7 بهمن1387ساعت   توسط حاتم حسيني  |